De kracht van kleuren en de magie van ontwerpen

Kleuren zijn levendig... maar ook dodelijk!

Wij hebben het al eerder geconstateerd dat de allereerste voorwaarde voor het goed ontwerpen, persoonlijk geluk is. Daar wordt u niet mee geboren. Al doende leert men ook gelukkig te zijn in zijn werk, alhoewel het voor een groot gedeelte intuïtief bepaald is en u een ware schat heeft gevonden op het moment dat u erachter bent gekomen, waar uw passie en uw wensen precies zitten. Het neemt heel wat tijd in beslag, is een onderdeel van het groeiproces en heeft ook een prijs. Prijs in meerdere opzichten. Prijs die u moet betalen om stap verder te komen, -en prijs die u als beloning krijgt wanneer u als ontwerper op een hogere niveau bent gekomen.

Wat voor werk doet u graag? Waar bent u in gedreven? Waar ziet u de uitdaging?!... Allemaal zeer eenvoudige maar toch cruciale vragen waar u niet omheen kunt. Als u slim bent, probeert u deze vragen niet eens te omzeilen. Ze zullen anders altijd terug blijven komen en steeds moeilijker worden.

Soms zullen verschillende banen gewisseld worden, vaak –en vooral ook de angsten overwonnen moeten worden. Het hoort er allemaal bij. Met voldoende doorzettingsvermogen en ook klein beetje intelligentie en uiteindelijk ook mazzel, komt u er wel heen hoor. Deze laatste twee in deze opsomming zijn ondergeschikt en tot op zekere hoogte relatief, gezien het "hard werken" en "het doorzetten" uiteindelijk doorslaggevende factoren zijn.

Het hard werken en discipline, kweken uiteindelijk kennis -en juist kennis is iets wat niemand u ooit kan ontnemen. We hebben het hier over persoonlijke rijkdom die u in de loop der tijd werft. Met kennis als rijkdom, gaan vele deuren in uw leven open en is dus bepalend voor het gelukkig zijn. Mocht u (als ontwerper) tot nog toe, nog nooit op deze manier daarover hebben gedacht, geef uzelf de toestemming dat deze eenvoudige hypothesis uw drijfweer is, tot u het zelf beter weet. Daarna kunt u "alles" wat hier geschreven staat gerust laten varen, want mijn doel is niet om u de "ultieme wijsheid" te prediken, noch u te overtuigen dat (hetgeen hier geschreven) dit de beste filosofie is, maar u slechts door te geven hetgeen ik zelf geleerd heb.

Kleuren als inspiratie bron, basis van uw ontwerp

De Griekse filosoof Plato heeft ooit geconstateerd dat alles om "ideeën" draait. Goede ontwerpen (en het toepassen ervan) moeten vanuit basis, goed in elkaar zitten -en uiteindelijk goed uitgewerkt worden. Er zijn er verschillende manieren om dit te bereiken. Kleur als basis en ook beginsel, is in vele gevallen een manier om mee te beginnen.

Het is ons genetisch ingeprent dat sommige kleuren een bepaalde uitwerking op ons en ook op onze omgeving hebben, ook al gaan we daar instinctief mee om en zijn we er meestal niet eens van bewust. Dat bijvoorbeeld het groen levenslustig en tegelijkertijd rustgevend is, dat blauw fris en regeneratief is, dat geel opwekkend werkt en dat rood (meestal) agressief en alarmerend is... weten we instinctief al, ook al weten we niet altijd precies "waarom", ook al heeft niemand ons dit ooit hoeven uit te leggen. Het zit simpelweg in onze genen,... een geschenk van de natuur. En het is goed maar ook want anders zouden we in ons natuurlijke habitat niet eens overleven.

Ik ga er vanuit dat u een artistiek persoon bent en u op eigen houtje al eerder met de kleuren "op zijn minst" geëxperimenteerd heeft. U heeft vast een en ander zelf al ontdekt en geleerd. Bent u wat serieuzere type, heeft u dan zeker al eigen (kennis) bronnen, al dan niet verworven vanuit eigen werk. In uw carrière zult u altijd "onderweg" zijn, en als het goed is ook altijd dorst naar (meer) kennis blijven behouden. Wij hebben allemaal een eigen heilige schrift ergens verborgen en soms zijn we het zelfs pontificaal en met trots aan het sjouwen.
Een van zulke heilige bronnen (voor mezelf althans), is het boek De geheime kracht van kleuren, geschreven door de Zweedse psycholoog Karl Ryberg. Een absolute aanrader voor iedereen die zichzelf op het ontwerp gebied serieus wil nemen, ook al was dhr Ryberg zelf geen ontwerper maar een psycholoog.

Wanneer u als ontwerper uw huiswerk doet, zult u merken dat anderen u ook serieus zullen nemen. Dit houdt o.a. in dat u uiteindelijk op de werkvloer: op resultaten van uw werk afgerekend wordt, i.p.v. bijvoorbeeld uw uiterlijk of nog erger, op basis van uw culturele, politieke, seksuele of spirituele opvattingen. Op de werkvloer staat NIETS boven het respect! En als u eenmaal als ontwerper respect geniet, kan niemand u wat. Eh,... tenzij u de boel om u heen loopt te belazeren en terroriseren. Verwar respect daarom nooit met het begrip onvervangbaar zijn.

Kleuren, als basis

Betreffend de natuur van de kleuren, dient u ten eerst een onderscheid te maken tussen de kleuren in hun theoretische samenstelling (zie kleurmodellen) en benadering, de kleuren als geestelijke en visuele beleving –en tenslotte de kleuren m.b.t. hun uitwerking. Daarna pas dient u zich te richten op hun doel (binnen uw ontwerp). Wanneer u beide weet, heeft u een prima basis voor het toepassen van kleuren en kunt u met al uw enthousiasme er mee gaan stoeien. Het begrip stoeien is hier niet uit de hemel gevallen, maar is vanzelfsprekend onderdeel van het ontwerpen. Stoeien is een ruim begrip en betekent niet alleen spelen, maar ook, -en vooral: experimenteren en uiteindelijk ook durven. Stoeien is hier een synoniem voor vrijheid. Vrijheid om zich (artistiek) te uiten, ook al hoeft dit niet altijd naar concrete interpretaties gekoppeld te worden. Abstract is niet altijd kwaad. Concreet -en duidelijk is niet altijd -en per definitie goed.

Houd de toeschouwers er buiten

De kunst is hier om een weg te bewandelen die tot de tevredenheid van uw klant en u zelf zal leiden. Uw eigen tevredenheid zit in het (bedenken en ontwerp) werkproces. De tevredenheid van uw klant in het resultaat. Neem daarom compromisloos hetgeen wat tot u zelf behoort (het ontwerpen), -en geef aan uw klant hetgeen hij/zij wenst (product). Het succes is dan tot op zekere hoogte onvermijdelijk, oftewel verzekerd! Zorg dat de toeschouwers hierbuiten blijven en ze nooit en te nimmer er tussen komen. Ze zijn tenslotte niet voor niets de toeschouwers. Zorg ten alle tijden dat deze grens altijd en voor iedereen duidelijk is, want juist de toeschouwers zijn vaak de bron van mislukking(en), omdat ze door omstandigheden (wanneer u bijvoorbeeld hier zelf niet duidelijk genoeg in bent) of doordat ze bijvoorbeeld brutaal genoeg (kunnen) zijn, om zelf een rol in het proces (en dus ook het resultaat) in te nemen, die hen eigenlijk niet toebehoort. Laat hierover geen misverstanden ontstaan.

Dit nu duidelijk gemaakt te hebben, kunt u gerust over gaan naar de ontwerpfase.

Uw omgeving als inspiratie bron

Wat gaat u ontwerpen –en met welke doel, bepaalt uw kleuren keuze. Aan een fantastisch ontwerp dat zijn doel voorbij fietst, heeft niemand wat. Om deze beginners fout voor te komen, dient u bij de klant goed te gaan inventariseren. Zo een onderzoek kan tijdrovend zijn. De redenen hiervoor zitten op vele vlakken. Soms weet de klant niet wat hij precies wil, en soms is de zaak alomvattend omdat het met vele zaken te maken heeft: o.a. interieur (en huisstijl), bedrijfsfilosofie, promotie van een nieuw product,... en tenslotte persoonlijke wensen. Het is daarom erg belangrijk om goed naar te luistern, veel om u heen kijken en vooral proberen tot op de kern van de zaak te dringen. Waar gaat het precies om? Zoek in diepte, niet in breedte. De details uit de brede omgeving, kunt u beter als inspiratie bron beschouwen en ook als zodanig gebruiken.

Concreet, ontwerpt u bijvoorbeeld een sticker voor een nieuw blikje, neem gerust een wandeling door de supermarkt, observeer wat u om u heen ziet. Welke kleuren hebben de vleeswaren en de verpakkingen, welke kleuren heeft fruit en welke kleuren weer de frisdranken of kruidenflesjes. Neem een wandeling door de drukke winkelstraatjes en kijk naar de reclame borden, wanneer u een winkellogo of reclame bord gaat ontwerpen, of kijk naar de kleding van mensen wanneer u bijvoorbeeld een nieuw kledingstuk gaat ontwerpen. Het observeren van uw omgeving is per definitie een eyeopener, meer dan u zelf van te voren denkt.

Een shoarma of pizzeria zaak, heeft niet per toeval een geelrood reclame bord, maar is op basis van eeuwenlange kennis en ervaring uit gekozen, omdat het met vleeswaren en gedroogd fruit associeert. Het werkt lustwekkend en maakt een aanslag op de portemonnee van de consument, ook wanner de consument zelf hier wel of niet van bewust is. Een winkelier is over het algemeen wel vriendelijk, maar niet achterlijk.

Een ijscoboer kiest liever voor glas, spiegels, witte muren en koele ruimte omdat u, wanneer het buiten lekker heet is, als het goed is, het ijs al onder uw huid moet zitten nog voordat u überhaupt een likje heeft genomen. Het is als het ware een koele welkomst groet, gezien ijscoboer in zulke hete en drukke zomerse dagen het al te druk heeft om iedereen al aan de deur persoonlijk te gaan begroeten. :)

Vergeef mij dat ik hier eventjes lekker op hol sla, want schrijven is leuk en ik ben dol op ijs!

Het ontwerpen voor het internet

Het ontwerpen voor het internet is weer een andere koek. U wilt niet dat de bezoeker van een website die u gaat ontwerpen plotseling aan het eten gaat denken en door honger afgeleid wordt, als u hem een informatief website voorschotelt... tenzij dit juist wel uw doel was, wanneer u bijvoorbeeld een pizza site aan het ontwerpen bent.
Ontwerpt u een website winkel met technologische producten, is het dan niet de bedoeling om al te veel kleuren te gebruiken en zeker geen harde contrasten in uw ontwerp te gaan implementeren, tenzij de producten zelf de enige contrasten bevatten en zich duidelijk onderscheiden van de pagina achtergrond.

De consument moet ten alle tijden (en het liefst alle details van) het product goed kunnen zien -en mag door kleuren en details eromheen beslist niet afgeleid worden. Iedere onnodige afleiding kan "het mislopen van een product bestelling" betekenen en is uw einde (ontwerp) product dan simpelweg verdoemd om te mislukken.

Minder is daarom (op dat gebied) vaak beter. Ter conclusie, de consument wordt door zulke details en kleuren niet afgeleid, als die er niet zijn!

Het spreekt voor zich… maar toch lijkt men in de afgelopen "internet hype" jaren, hiervan niet zo veel geleerd te hebben. Op vele verkoop websites zult u nog steeds vaak flikkerende banners tegen komen, die de bezoekers eerder wegjagen dan dat ze voor de omzet zorgen. Het lijkt alsof men door de enthousiaste aanbiedingen drang, over het algemeen, geen rustige virtuele omgeving voor de consument weet te creëren.

Er zijn er maar weinig professionals die zoiets per opzet creëren, om de consument op die manier toch bewust op te gaan jagen, zodat de consument snelle en vaak reukloze beslissingen maakt. De (vaak) kitscherige gok sites zijn hier een goed voorbeeld van, ook wel dynamisch en kleurrijk! Niet dat we de eigenaren of de ontwerpers van zulke sites perse (vanuit morele aspecten) als zware professionals moeten beschouwen. Zij weten immers wie hun melkkoeien zijn en zolang het werkt, maakt de rest niet zo veel uit -en zijn dus zowel de opdrachtgever als de ontwerper zeer tevreden. Vanuit "business perspectief", is het doel dus wel bereikt.

Kleuren zijn levendig... en zelfs dodelijk!

Wist u dat uw lichaam kleuren absorbeert? Ook in het donker!
Kleuren kunnen zowel de voedingsbron en helend zijn, maar ook fataal en zelfs dodelijk! Geen enkele kleur is in principe neutraal ook al is het zeer verleidend om dit te denken wanneer we ons bijvoorbeeld bij bepaalde kleuren rustig voelen. De functie van deze kleuren is dan om u juist van rust te voorzien en zijn ze dus niet neutraal...

Een minpunt van het boek is het experimenten op dieren (met een dodelijke afloop) hoofdstuk, ook al is nergens in het boek genoemd dat de heer Ryberg deze (kleuren) experimenten zelf heeft uitgevoerd. Hij maakte in zijn boek slechts gebruik hiervan. Mijn inziens had deze kennis ook anders geworven kunnen worden. De negatieve kracht van de overdosis van bepaalde kleuren, had eveneens NIET per se een dodelijke afloop van de dieren hoeven te hebben om de uitwerking er van 100% te bewijzen.

Wees daarom met zijn allen gewaarschuwd: diegenen die soortgelijke proeven nog steeds doen, om onmiddellijk mee te stoppen! Weet ook u die ontwerpt waar deze kennis vandaan komt. Heb geweten en weet wat u met uw ontwerpen doet.